3 . مقامات عارفان برخى از مقاماتى كه حضرت امام رحمه الله براى عارفان باللَّه ذكر كرده ، بدين شرح است : يك . اختصاص درك برخى از حقايق بلند ، به عارفان از جمله اين موارد ، درك همه اسرار و حقايق معرفت عقل و جهل و جنود آنهاست . حضرت امام رحمه الله در اين باره مىفرمايد : بدان كه معرفت عقل و جهل و جنود آنها ، از مختصّات علوم غيبيّه الهيه و معارف حقيّه باطنيه است كه معرفت آنها به جميع شئون و تمام مدارج و مراتب و همه اسرار و حقايق ، ميسور و ميسّر نشود ، مگر از براى اصحاب ولايت و ايقان و اوحدىّ ارباب معارف و ايمان كه به نور معرفت و قدم سلوك ، از جلباب بشريتْ خارج [ شده ] و حُجب عوالم مُلك و ملكوت را خرق نموده ، به مبادى وجود و مصادر غيب و شهود رسيده و به مشاهده حضوريه ، عوالم غيب را دريافته باشند ؛ و اين ، جز براى كُمَّل رخ ندهد . « 1 » حضرت امام رحمه الله معتقد است كه اهل معرفت به مشاهده حضورى كه همان علم حضورى است و به مراتب از استدلال و برهان ( كه علم حصولى است ) ، عميق‌تر و محكم تر است تسبيح موجودات را درمى يابند ؛ امّا آنان كه به اين مقام عرفانى نائل نشده و در حجاب نفس و طبيعتْ گرفتارند ، از درك آن ناتوان‌اند : اهل معرفت به مشاهده حضوريه ، اين حقيقت را [ كه تسبيح حقيقى است ] ، دريافته‌اند . . . بالجمله ، انسان چون افق وجودش در يك حدّ محدودى است و نيز به واسطه انغمار در طبيعت ، از غير طبيعت خود محجوب است ، عوالم فوقِ خود و دونِ خود را نيافته است ؛ بلكه از خود نيز كاملًا محجوب است . « 2 » دو . پايان‌ناپذيرى خوف عارفان از تجلّيات اسماى جلال الهى « 3 » امام رحمه الله ، قلوب اوليا را به سه دسته تقسيم كرده است :

--> ( 1 ) . همان جا . ( 2 ) . همان ، ص 58 . ( 3 ) . همان ، ص 260 .